|
Ama bakım ve beslenme koşullarının
iyileştirilmesi, öte yandan koyunların saf yetiştirme ve
melezleme yolu ile ıslah edilerek verimliliğin
artırılması şarttır.
Öyleyse
koyunculuğun doğal ve ekonomik koşulların gerektirdiği yönde
gelişebilmesi için, mevcut yetiştirme tekniklerinin geliştirilmesi ve
yetiştiricilerin yenilikleri bilmesi ve uygulaması gerekir.
Koyunculuk
yapmaya karar verdiğimiz takdirde öncelikle yaşadığımız bölgeyi iyi
tanımamız ve ona göre uygun ırkla çalışma yapmalıyız.
Genel olarak
Anadolu’nun iç kısımlarında yağlı kuyruklular, denize yakın bölgelerde
ince kuyruklular yaygındır.
Yağlı
kuyruklu koyunlar Morkaraman,
Akkaraman, Dağlıç ve
İvesidir. İnce kuyruklu koyun ırklarımız ise Kıvırcık, Sakız,
Karayaka ve Merinostur.
MORKARAMAN
Genel olarak
Doğu İllerimizde yetiştirilir. Vücut renkleri kızıldan mora kadar
değişmekte baş, burun, karın altı ve bacaklar çıplaktır. Yağlı
kuyrukludur.
Anaçlarda
canlı ağırlık 50-60 kg, süt verimi 50-60 Litre kirli yapağı verimi 2-2,5
kg. olup her 100 koyundan 95-105 kuzu alınmaktadır.
Süt
kesiminden sonra 3 aylık besleme ile 20-25 kg. karkas alınabilir.
AKKARAMAN
KOYUNU
Batıda
Eskişehir ve Kütahya’dan başlayarak Doğuda Sivas’a kadar, sahil
bölgeleri dışında Orta Anadolu’da ve geçit bölgelerinde yetişir.
Bunlarda
vücut beyaz renkli yapağı ile örtülüdür. Ağız, burun, göz çevresi, kulak
ve ayaklarda siyah lekelere rastlanır. Yağlı kuyrukludur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 40-45 kg. süt verimi 50-60 Litre kirli yapağı
verimi 1,5-2 kg.dır. 100 koyundan 100-110 kuzu alınır.
Süt
kesiminden sonra 3 aylık besleme ile 20-22 kg. karkas verebilir.
DAĞLIÇ KUYUNU
Sakarya
nehrinden başlayıp Ege Bölgesinin kıyı İllerine kadar uzanır.
Vücut beyaz
renkli, kaba karışık yapağı ile örtülüdür. Ağız, burun, göz etrafları ve
ayaklarda siyah lekeler görülür. Erkekler helezoni boynuzlu, dişiler
boynuzsuzdur. Kuyruk yağlı olup kalp şeklindedir.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg., süt verimi 40-50 Litre, kirli yapağı
verimi2-2,5 kg.dır. 100 koyundan 90-100 kuzu alınır.
SAKIZ KOYUNU
İzmir İlinde
özellikle Çeşme İlçesinde yetişir. Vücut beyaz renkli, kaba-karışık
yapağı ile örtülüdür. Baş ve bacaklarda siyah lekeler vardır. Erkeklerde
kuvvetli, kıvrımlı boynuz bulunur. Dişiler boynuzsuzdur. Uzun yağsız
kuyrukludurlar.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 40-45 kg., süt verimi 120-180 Litre
dir. 100 koyundan 180-200 kuzu alınır. Bu
yöre dışına çıkarıldığında bu verim alınamamıştır.
KIVIRCIK
KOYUN
Trakya ve
Marmara’nın Güneydoğusundaki İllerde Ege Bölgesinin Manisa, İzmir, Aydın
İllerinde yetişir.
Vücut beyaz
renklidir. Erkeklerde beyaz renkli kıvrımlı boynuz olup, dişiler
boynuzsuzdur. İnce uzun kuyruğu vardır.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 40-42 kg., süt verimi 60-90 Litre, kirli yapağı
verimi 1,5 kg. dır. 100 koyundan 110-130 kuzu alınmaktadır. Et kaliteli
olup, süt kesiminden sonra iki aylık besleme ile 17-18 kg. karkas
verebilir.
KARAYAKA
KOYUNU
Karadeniz
kıyı şeridinde özellikle Sinop, Samsun, Ordu, Giresun ve Tokat İllerinde
yetiştirilir.
Vücut beyaz
renkli kaba yapağı ile örtülüdür. Erkeklerde kalın kıvrımlı boynuzlar
olup, dişilerde boynuz yoktur. Kuyruk yağsız ince ve uzundur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg., süt verimi 40-45 Litre olup, kirli
yapağı verimi 1,5-2 kg.dır.
İVESİ KOYUNU
Suriye sınır
boyunda Şanlıurfa, Gaziantep ve Hatay İllerinde yetişir.
Baş ve
bacaklar kahverengi vücudu ise beyazdır. Yağlı kuyruklu koyunlardır.
Erkekler boynuzlu, dişiler boynuzsuzdur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 44-48 kg. süt verimi 90-155 Litre, kirli yapağı
verimi 2-3 kg.dır.
KARACABEY
MERİNOSU
Balıkesir,
Bursa yörelerinde yetiştirilir. Anaç koyunlarda canlı ağırlık 55-70 kg.,
süt verimi 50-55 Litre, kirli yapağı verimi 3,5-4 kg.dır.
100 koyundan
125-130 kuzu elde edilir. Vücut beyaz renkli kuyruk ince uzundur.
Erkeklerin çok azında boynuz görülür, dişiler boynuzsuzdur.
KONYA
MERİNOSU
Vücut beyaz
renkli yapağı ile örtülüdür. Erkek ve dişiler boynuzsuzdur. Kuyruk
yağsız ince ve uzundur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 54-56 kg., süt verimi 40-50 Litre, kirli yapağı
verimi 3,6-3,8 kg. olup, 100 koyundan 130-140 kuzu alınır.
MALYA KOYUNU
Vücut
beyazdır. Baş ve bacaklarda siyah lekeler bulunabilir.
Yarım yağlı
kuyruklu koyunlardır. Ancak koyunlarda canlı ağırlık 45-50 kg.dır, kirli
yapağı verimi 2,4-2,8 kg.dır.
GÖKÇEADA
KOYUNU
Gökçeada ve
Çanakkale çevresinde yetişir. Beyaz yapağılı ince uzun kuyruklu, küçük
cüsseli bir ırktır. Erkekler boynuzlu, dişiler boynuzsuzdur.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 35-40 kg.dır, süt verimi 50-60 Litre, kirli
yapağı verimi 2-2,5 kg.dır.
TUJ KOYUNU
Türkiye’nin
Kuzeydoğu İlleri Kars, Ardahan ve Iğdır bölgelerinde yetiştirilir.
Anaç
koyunlarda canlı ağırlık 38-42 kg., süt verimi 55 Litre, koçlarda yapağı
verimi 3-5 kg.dır.
HERİK KOYUNU
Sivas,
Amasya, Sinop, Samsun, Trabzon ve Çorum İllerinde dağlık bölgelerde
yetişir.
Küçük cüsseli
erkekler boynuzlu, kuyruk yağlıdır.
HEMŞİN KOYUNU
Karadeniz
sahillerinde Artvin dolaylarında yetişir. Kahverengi olmalarına karşın
siyahları da vardır. Et ve yapağı kalitesi düşüktür.
TAHİROVA
KOYUNU
Ege ve
Marmara Bölgesinde yetişir. Melezdir. Yavru ve süt verimi yüksektir.
ÖDEMİŞ KOYUNU
Batı
Anadolu’da Ödemiş çevresinde yetişir.
DAMIZLIK
SEÇİMİ
Bölgemize
göre yetiştiriciliğini yapacağımız koyun ırkını seçtikten sonra iyi bir
damızlıkla işe başlamak başarıyı arttıran en önemli şartlardan biridir.
Seçilen
damızlık;
- Vücudu
düzgün ve kusursuz
- Kendi
ırkının özelliklerini taşıyan
- Yüksek
verimli, hastalıksız, döl verimi yüksek ve uzun ömürlü olmalıdır.
Damızlık
olacak etçi koyunda mümkün olduğu kadar büyük, derin geniş ve dolgun bir
vücut yapısı gözlenmelidir. Baş kısa ve geniş, boyun kısa ve kalın
olmalıdır. Gögüsün geniş derin ve
kaburgaların mümkün olduğu kadar dışa dönük olması istenir.Bol et veren
sırt, bel ve sağrının düz bir hat oluşturması ve olabildiğince geniş
olması istenen etçi özelliklerdendir.
Damızlık
sütçü koyunlarda kemikler ince boyun uzun vücut yüksek ve uzundur. Sağrı
uzun ve arka bacakları arası büyükçe memeye yer verecek şekilde
olmalıdır.
Karın
nisbeten gelişmiş memeler yeter büyüklükte
ve bezel meme özelliğindedir. Baş kuru, asil
ve zarif yapıda olmalıdır. Kulaklar büyük ve
nisbeten sarkıktır. Süt verimi ile tanınmış ırklar boynuzsuz veya
zarif boynuzludur.
Koçun
yumurtaları ne kadar büyükse döllenme kabiliyeti o kadar iyidir.
SÜRÜDEN
AYRILMASI GEREKEN KOYUNLAR
- Dişleri ve
tırnakları bozuk olanlar
- Çok yaşlı,
çok zayıf koyunlarla kavruk kalmış koyunlar
- Kısır
koyunlar, çok az süt verenler
-
Yapağıü kısa, seyrek ve dökülüyorsa
- Özellikle
Merinos ve kıvırcıklarda lekeler varsa
- Yapağı körü
varsa
Bu tip
koyunlar sürüden atılırlar.
DAMIZLIK KOÇ
SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
- Kuvvetli ve
sağlıklı olmalı
- Irkın bütün
özelliklerini göstermeli
- Canlı
parlak bakışlı ve hareketli olmalıdır
-
Yumurtalıklar torbaya inmiş olmalıdır
- Yapağısı
kendi ırkının özelliklerini taşımalı
- Bacaklar
kısa ve düzgün olmalıdır
- Sağrısına
basıldığında çömelmelidir
Ergin bir koç
iyi beslendiğinde ortalama 35-40 koyuna aşabilmektedir.
KOYUNLARDA
ÜREME VE DÖL VERİMİ
Koyunculukta
başarılı olmak, düzenli ve çok miktarda yavru olmaya bağlıdır. Elde
edilen yavru sayısı ne kadar çok olursa sürüde iyileşme o kadar hızlı
olur. Bu da hayvanın ırkına ve beslenmeye bağlıdır.
KOÇA VERME
Dişi tokluyu
koça vermekte 18 ayı geçmemeliyiz. Sürüdeki
koyunlar pratikte 6-8 yaşlarına kadar, koçlar ise 4-5 yaşlarına kadar
damızlık olarak kullanılabilmektedir.
KIZGINLIK
(KOÇA GELME)
Koyunlarda
kızgınlık genelde mevsime bağlıdır. Kızgınlık 28-30 saat devam
etmektedir. Kızgınlık 14-19 günde bir tekrarlanır. Şayet sürüde koç
katımı serbest olarak yapılıyorsa koç sürüde en az 35 gün kalmasında
fayda vardır. Koç katımında önemli faktör dişilerin kızgınlığa
gelmesidir. 20-30 koyuna 1 koç düşünülür.
KIZGINLIK
BELİRTİLERİ
Koyunlar
meleyerek erkek koyunun yanına sokularak veya birbiri üzerine atlayarak
kızgınlığı belli ederler.
Bu dönemde
ferç şişmiştir, çora akıntısı gelir ve sık sık
idrar yapar.
KOYUNLARDA
SAĞIM
Bir koyunda
elde edilen gelirin %45’i etten, %15’i yapağı ve yapağıdan, %40’da
süttendir. Bu yüzden sağım ve süt üretiminde çok önemli yer tutar.
Sağımda
dikkat edilecek konular;
- Meradan
dönen hayvan hemen sağıma alınmaz. Bir saat kadar dinlendirilir.
- Sağımda
hayvanlara sert muamele yapılmaz
- Günde iki
sağım yapıldığında sabah ve akşam sağımları arası en az 10 saat olmalı
- Soğuk ve
kırağılı günlerde sabah sağımı daha geç sıcak günlerde daha erken
yapılır
- Uzak
meradaki hayvanlar olduğu yerde sağılır
- Sağım seri
ve kısa sürede yapılmalıdır. 2-2,5 saatte 100 koyun sağılabilir
- Sağımdan
önce memeler ve kaplar mutlaka temizlenir.
KOYUNLARDA
BESLENME
Koyunlarda
beslenmeyi dört bölümde inceleyebiliriz.
1- Koç
katımında beslenme
2- Gebelikte
beslenme
3- Süt
veriminde beslenme
4- Verimsiz
dönemde beslenme
1- Koç
Katımında Beslenme :
Koç
katımından 2 hafta önce başlayarak 6 hafta günde 400 gr.dan başlayarak
700-800 gr.a kadar fabrika yemi veya arpa, yulaf karışımı ile ek yemleme
yapılır.
2- Gebelikte
Besleme :
Gebelikte ilk
üç ay mera iyi ise ek yeme gerek yoktur. Son 45 günde 300 gramdan
başlanarak doğuma kadar 800 grama çıkılarak ek yemleme yapılır.
3- Süt
Döneminde Besleme :
Tek kuzulu
koyunlara günlük 700 gr. dane yem karması,
ikiz kuzulu koyunlara da 1 kg. dane yem
karması verilir.
Verimsiz
dönemde mera ve anız otlatması kafi gelmektedir.
DAMIZLIK KOÇ
BAKIMI
- Günde 1 kg.
kadar yulaf
- Her gün
biraz yeşillik
- Yeteri
kadar hareket
- Kırkım
yapılması
- Sabahları
yemden önce bir tane taze yumurta yedirmeliyiz.
Bunlar
yapılırsa koçların aşım kabiliyetleri yükselir, beklenen verim elde
edilir.
KUZU
BÜYÜTÜRKEN ŞU HUSUSLARA DİKKAT EDELİM
- Kuzu
bölmelerinin altı temiz ve kuru olmalı, hava cereyanı olmamalıdır
- Kuzu
bölmelerinde kuzular sıkışık olmamalıdır
- Kuzunun
anasını emip emmediği izlenmelidir
- Kuzulara 15
günden sonra kuru ot ve kuzu başlangıç yemi verelim
- Kuzular
meraya çıkmaya başlayınca otlama öncesi bir miktar kuru ot verelim ve
mutlaka enterotoksemi aşısını yaptırın.
YOĞUN KUZU
BESİSİ ( ENTANSİF)
Önce kuzu
büyütme yemine azar azar besi yemi katılır.
Sonra her iki yem ayrı ayrı yemliklere
konur. Bir hafta geçtikten sonra büyütme
yemi kesilir.
Besiye alınan
kuzular sütten kesilirler. Erkek kuzuların besi kabiliyeti daha
yüksektir. O yüzden erkek kuzularla çalışmak daha karlıdır.
SÜT KUZUSU
BESİSİ
Kuzu hem
anasını emer hem de bolca kesif yem yer. Kuzulara 2 haftalık olduktan
sonra ana sütüne ilaveten yiyebildikleri kadar kesif yem vermeliyiz.
KOYUN
BESLENMESİNDE DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Dönemler
itibariyle yapacağımız yem değişikliğine yavaş
yavaş geçilmelidir.
2- Mera
dönemi başlangıcında meraya çıkış saatleri yavaş
yavaş artırılarak devam edilmelidir.
3- Aşırı çiğ
ve kırağının olduğu dönemlerde meraya çıkmadan önce bir miktar kuru ot
veya saman verilip ondan sonra çıkarılmalıdır.
4- Verilen
yem ne olursa olsun küflü ve kokuşmuş olmamasına özen gösterilmelidir.
5- Doğumun
hemen akabinde anaya soğuk su verilmemelidir.
AĞIL YERİ
SEÇİMİNDE DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Taban suyu
yüksek olmamalı
2- Meraya
yakın olmalı
3- Meyilli
arazi üzerinde olmalı
4- Yerleşim
biriminden uzak olmalı
5- Kuzey
rüzgarlarına kapalı olmalı
AĞIL
YAPIMINDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR
1- Bölgenin
iklimine uygun olmalı
2- Hakim
rüzgarlardan ve soğuktan korunmuş olmalı
3- İşlerin
kolay görülmesine uygun olmalı
4- Hayvan
sayısına yeterli olmalı
5- Maliyeti
düşük olmalı
AĞIL ALAN
HESABI
Gebe ve
emziren koyun için : 2,25-2,5 m2
Erkek veya
dişi toklu için : 0,5-0,6 m2
Koç için :
1,2-1,5 m2
Koyun için :
0,8- 1 m2
Süt emen kuzu
için : 0,3-0,4 m2
Gezinti
avlusu, ağılın kapladığı alanın iki katı olmalı, etrafı 1 m. yükseklikte
çevrilmelidir.
Koyunların
altıda üstü de kuru olmalıdır.
|
