Organik Tarım: Organik Tarım (Biyolojik, Ekolojik Tarım): Tarımsal üretimin insana ve çevreye zarar vermeden gerçekleştirildiği, ekolojik sistemde sentetik kimyasallar ve bu kimyasalların hatalı uygulamaları sonucu kaybolan doğal dengeyi yeniden kurmaya yönelik bir tarım yöntemidir. Organik tarım bir “alternatif tarım” yöntemi değildir. Geleneksel tarımın, günümüz teknoloji ve koşullarında uygulanmasıdır.

       Konvansiyonel tarım ise “sentetik kimyasal tarım” olarak ifade edilmelidir. Sürdürülebilir, alternatif, iyileştirilmiş tarım yöntemleri organik tarım olarak değerlendirilemez. Bu tarım yöntemlerinde sentetik kimyasalların kullanımı kontrol altına alınırken organik tarımda sentetik kimyasal girdiler kullanılmamaktadır.

         Gelişimi: Avrupa’da 1910 ‘larda uygulanmaya başlamış, kontrollü üretim ise 1930’lu yıllarda yaygınlaşmıştır. Danimarka, İngiltere ve İsviçre Avrupa’da biyolojik tarımın temellerini atan ülkeler olmuşlardır. 1970’li yıllarda ticari anlamda önem arz etmeye başlamıştır.

       Neden Organik Tarım: Sağlıklı ve uzun yaşam doğal gıdaların tüketilmesiyle mümkündür. Konvansiyonel (Organik tarım metodu dışındaki tüm geleneksel metotlar) tarım sayesinde dünya gıda üretimi bir miktar artmakta ancak toprak-su ve atmosfer oldukça hızlı kirlenmekte ve sonuçta insan yaşamı olumsuz etkilenmektedir. Bu şekilde giderse toprak daha ne kadar insanlığa hizmet verebilir? Hiç kuşkusuz bu süre, sanılandan çok daha kısa olacaktır. Her geçen gün hızla tükenen dünyamızda doğal kaynakların dengeli kullanımını ve uzun vadede ekonomik gelişimini hedefleyen yeni bir tarımsal anlayış modelinin uygulamaya konulması gerekmektedir. Bu gereklilikten ötürü “Organik Tarım” kaçınılmazdır.

      Gelişmiş ülkelerdeki Pazar fırsatları, gelişmekte olan ülkeleri organik tarıma yöneltmektedir. Organik tarım ürünleri, diğer konvansiyonel tarım ürünlerine göre, ortalama 4 katı fiyatla alıcı bulabilmektedir.

        Organik Tarımın Özelliği: Organik tarım, sözleşmeli tarım esasına dayanır. Sözleşmeli tarım, planlı üretimin gerçekleştirilmesi ve yetiştirilen ürünler için pazar talebinin olması açısından önem kazanmakta, çiftçi ürettiği ürünün satışından emin olmaktadır.  Ayrıca, çiftçiye üretimin nasıl yapılacağı konusunda danışmanlık hizmeti verilmesi gerekmekte buda sözleşmeli üretimi gerektirmektedir. Böylece çiftçi sözleşmeli olduğu işletmenin uzmanları veya danışmanları tarafından bilgilendirilmektedir.

        Organik tarım, belli tekniklerle donanmış bir üretim disiplinidir. Organik üretimin özelliği, her aşamasında kontrollü olması ve ürünün sertifikalandırılmasıdır.

        Kontrol; organik tarımın sözleşmeli tarım şekli olması itibariyle üretimin başından sonuna kadar muntazam kayıtlar tutma, üretim sürecini gözlem altına alma, gözlem sonuçlarını rapor etme, ürünün organik niteliğini laboratuar analizleri ile test etme ve denetlemedir.

        Sertifikasyon ise; bütün kontrol yöntemlerini uygulayarak elde edilen organik ürünün geldiği aşamanın belgelenmesidir. Hammadde halindeki organik ürüne “Hammadde Sertifikası”, işlenmiş ürüne “Organik Ürün sertifikası” verilir.

        Dünya Ticaretine Konu Olan Organik Tarım Ürünleri: Yaş meyve-sebzeler, çorbalar, dondurulmuş gıdalar, su ürünleri, şeker ve şekerli ürünler, bebek gıdaları, diyet ürünleri, gıda katkı maddeleri, soslar, kuru ve sert kabuklu meyveler, bakliyat, baharatlar, tıbbi ıtri bitkiler, yağlar, et ürünleri, bal, peynir, un ve unlu mamuller ve bira, şarap, meyve suları, kahve, çay gibi alkollü ve alkolsüz içecekler sayılabilir.

      Organik Besin: Ürün yetiştirmede kimyasal savaş yerine biyolojik savaş (Kültür bitkilerinde zararlılar ve yabancı otlar aleyhine yaşayan organizmaları kullanmak suretiyle zararlı populasyonu ekonomik zarar eşiği altında tutmak amacıyla yapılan çalışmalardır. Predatör: Zararlı böcekleri yiyenler. Parazitoid: Zararlı böceklerin yumurtasını yiyenler. Patojen: Zararlı böcekleri hastalandıranlar.); suni gübre yerine organik gübre (fekaller-insan gübresi, kompost-bitki ve hayvan kalıntılarının çürütülmesi, yeşil gübreler-genellikle baklagil bitkilerinin yeşilken toprağa gömülmesi, şehir artıkları-çöp gübresi, guano-yarasa gübresi, güvercin ve tavuk gübresi, kan, deri, boynuz ve tırnak tozları vb.) kullanılması, hormon (büyüme ve gelişme olaylarını yönlendiren, çok düşük yoğunlukta bile etkili olabilen ve bitkilerde sentezlenerek taşınabilen maddelerdir), sentetik koruyucu ve katkı maddesi içermeyen ürünlerdir.

       Organik Tarımın Uygulanamayacağı Yerler: Ağır sanayi tesisleri, reaktörler, hidrolik ve termik enerji santrallerine, maden işletmelerine kentsel atıkların toplu olarak bırakıldığı alanlara 3 km. mesafedeki tarım arazilerin de organik tarım yapılamaz; çevre kirliliği açısından şüphe duyulan alanlarda konu uzmanının raporu istenerek ve/veya sertifikasyon kuruluşu tarafından karar verilir.

Türkiyede Organik Tarım

      Türkiye'de sözleşmeli yetiştiricilik sistemi ile başlayan organik tarım ürünleri üretimi, konvansiyonel ürünlerinde olduğu gibi talep yaratma çabalarının yoğunluk kazanması sonucu bağımsız projelerle gerçekleştirilen üretim şekliyle de desteklenmeye başlanmıştır. Dış pazarlarca talep edilen çeşitlerin talep edilen miktarlarda üretilmesiyle 1985 yılında başlayan organik tarım ürünleri üretimi, 2000’li yıllara geldiğinde yeni bir boyut kazanmıştır. Kuru incir, kuru üzüm ve kuru kaysı ile başlayan organik tarım ürünleri üretimi; bitkisel ürünler, işlenmiş gıda ürünleri ve diğer tarım ve gıda ürünleri olarak sınıflandırabileceğimiz sektörel yelpazeye ulaşmıştır. İlk yıllarda sadece 8 ürün organik olarak üretilirken ,2001 yılında bu rakam 98’e ulaşmıştır.

        1985-86 yıllarında kuru üzüm, kuru incir, kuru kaysı ihracata konu olan organik tarım ürünleri iken ,Organik ürünler üretim  ve ihracatı sert kabuklu ve kuru meyveler ,dondurulmuş meyve ve sebzeler, yaş meyveler  ve sebzeler , baharatlar ve bakliyat sektörlerinde yoğunlaşmış olup gülsuyu , gülyağı, zeytinyağı, ve pamuk  üretimi ve ihracatı gerçekleştirilen diğer organik ürünler olmuştur.

       İhracatın yöneldiği ülke sayısı 37 olup ,AB ülkeleri en önemli ihraç pazarlarımızı oluşturmaktadır. AB ülkeleri dışında ,Kuzey Avrupa ülkeleri, ABD, Kanada  ve Japonya dikkat çeken potansiyel pazar görünümündedir.

        Organik tarım uygulamalarının Dünyada önem kazanması üzerine ülkemizde de yasal düzenlemeler başlatılmıştır. Önceleri bu çalışmalar Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında 3046 sayılı Kanunun 37 nci maddesine ve 441 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye dayanılarak hazırlanan ve Resmi Gazetenin 11.07.2002, tarih ve 24812 sayısında yayınlanarak yürürlüğe giren Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikle yürütülmüştür.

        Organik tarım işlemlerinin artması, çeşitlenmesi ve üretilen ürünlerin pazar değerlerinin artması ve Avrupa Birliği sürecinin hızlanmasıyla birlikte TBMM 01.12.2004 tarihinde 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu çıkarmıştır.

Organik ürün tüketicisinin özellikleri (yapılan araştırmalara göre)

·        Yaşadığı Yer : Şehirleşmiş bölgeler, genellikle büyük şehirler 
·        Tüketici davranışı : Yiyecek ve içeceklere karşı seçici, kalite, içerdiği maddelere ve üretim yöntemlerine dikkat eden
·        Demografik yapısı : Genellikle iyi eğitim ve orta üst sosyal sınıfa dahil
·        Alım gücü : Orta sınıfta üst sınıfa uzanan yüksek alım gücü

Organik tarımda yaşanan olumsuzluklar

        Organik tarım metoduyla bitkisel üretimde ortaya çıkan sorunlarda biri arazilerin çok küçük, parçalı ve birbirine yakın olmasıdır. Bu durum organik üretimi olumsuz yönde etkilemektedir. Çünkü organik üretim yapan bir işletmenin çevrede üretim yapan diğer konvansiyonel işletmelerde kullanılan kimyasallardan etkilenmemesi mümkün değildir.

        Organik tarım sisteminde yetiştirilen ürünlerin pazarlanması özellikle iç piyasa için yeni ve belirsiz bir konudur. Konunun yeni olması nedeniyle yeterli tarımsal yayım çalışmaları ve eleman bulunmaması ekolojik tarımın diğer olumsuz yanıdır.

         Bakanlık tarafından yetkilendirilen Sertifikasyon kuruluşlarına ödenen ücretler önemli bir yekun oluşturmakta ve maliyetleri artırmaktadır.

        Sertifikasyon kuruluşları her ziyaret için ücret talep etmekteler ve bu talepler karşılığında yapılan ödemeler oldukça fazla yekün oluşturmaktadır.

        Edirne ilinde konvansiyonel tarım uygulamalarının yoğun olması, özellikle çeltik ve ayçiçeği ürününde ülkemiz şartlarında üretimin vazgeçilmez oluşu ve yüksek verim elde edilişi, organik tarım üretimi yapılabilecek alanları kısıtlamaktadır.

        Organik ürünlerde en büyük sorun pazarlama sorunudur. İlimiz şartlarında anılan bölgelere ait önerilebilecek organik ürün ve üretim dalları, küçük ve büyük baş hayvancılık (beraberinde yem bitkileri üretimi) , arıcılık, bağcılıktır.
 
ORGANİK TARIMA BAŞLAMA

1. Müteşebbisin Organik Tarıma Girişi

      Organik tarım metoduyla üretim yapmak isteyen herhangi bir müteşebbis, bireysel yada proje dahilinde faaliyette bulunabilir, öncelikle  herhangi bir kontrol ve/veya sertifikasyon kuruluşuna aşağıda belirtilen bilgi ve belgelerle başvurur ve işletmesinden elde edeceği ürünlerin organik olarak değerlendirebilmesi için gerekli çalışmanın yapılmasını talep eder. Bu bilgi ve belgeler şunlardır.

-Müteşebbisin  kimlik bilgi ve belgeleri,
-Müteşebbisin eğitimini ve organik tarım tecrübesini gösterir bilgiler ve belgeler,
-İşletmenin yeri, konumu, varlıkları, hukuki ve mali yapısına dair detaylı bilgi ve belgeler,
-Var ise işletme kayıt defteri,
-Müteşebbisini, var ise  üretici birliği veya sivil toplum kuruluşuna üyelik bilgi ve belgeleri.

2. Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluşunun Müteşebbis Müracaatını Kabulü

      Kontrol ve/veya sertifikasyon kuruluşu, başvuruda bulunan müteşebbisin organik tarım metoduyla üretim yapıp yapmayacağına dair karar verir.
Uygun bulunan müteşebbis, başvurduğu Kontrol ve/veya Sertifikasyon Kuruluşu ile sözleşme yapar.  Müteşebbis organik tarım faaliyetini bireysel olarak yapabildiği gibi, bir proje dahilinde de yapabilir. Proje dahilinde yaparsa, projenin sahibi gerçek veya tüzel kişi, müteşebbis adına bir Kontrol ve/veya Sertifikasyon Kuruluşu ile sözleşme yapar.
Her Kontrol ve/veya Sertifikasyon Kuruluşu, her bir üretim aşaması için ayrı ayrı sözleşme yapabileceği gibi her faaliyeti ayrı ayrı belirtmek kaydıyla tek bir sözleşme de yapabilir.
Kontrol ve/veya Sertifikasyon Kuruluşu, sözleşme yaptığı müteşebbisin ürünlerinin organik ürün olarak değerlendirilmesi için gerekli çalışmaları başlatır.

       KSK, müteşebbise bir kod numarası verir.Bu kod numarasını, gereği için OTK ya, bilgi için de organik tarımın yapılacağı İl Müdürlüğüne bildirmek zorundadır.İl Tarım Müdürlüğü, Proje ve istatistik Şube Müdürlüğü kendisine bildirilen müteşebbisi kayıt altına alır.

      Orman alanlarından ürün toplayan müteşebbis, ürün toplamadan önce Orman Bakanlığından izin almak zorundadır.Bu izinle KSK ya başvurarak, alanın ürün toplamaya uygun olup olmadığını tespit ettirir.Uygunluğu durumunda sözleşme imzalar.Orman alanlarından toplanan ürünler için geçiş sürecini, alanın özelliğine göre, KSK belirler.

       Doğal alanlardan ürün toplayacak müteşebbis, ürün toplamadan önce, bu alanların mülkiyetinin veya kullanma hakkının ait olduğu makamdan izin almak zorundadır.Bu izinle KSK ya başvurarak ,alanın ürün toplamaya uygun olup olmadığını tespit ettirir.Uygunluğu durumunda sözleşme imzalar.

       Doğal alanlardan toplanan ürünler için geçiş sürecini, alanın özelliğine göre, KSK belirler.

       Su ürünleri üretimi yapacak müteşebbis, kamuya ait alanda üretim yapacaksa, ilgili kurumdan gerekli izinleri alır. Bu izinle KSK ya başvurarak ,alanın su ürünleri yetiştiriciliğine uygun olup olmadığını tespit ettirir.Uygunluğu durumunda sözleşme imzalar.

        Su ürünleri  için geçiş sürecini, tür özelliğine göre, KSK belirler

       Kontrol ve Sertifikasyon kuruluşu, sözleşme yaptığı müteşebbisin ürünlerinin organik ürün olarak değerlendirilmesi için gerekli çalışmayı başlatır.

        Komite ve Tarım İl Müdürlüğü kendisine bildirilen müteşebbisi organik tarım metodu uygulayan müteşebbis olarak kayıt altına alır.Kayıt altında olmayan her türlü müteşebbis organik tarım faaliyetinde bulunamaz.

3. İşletme Analizi
3.1.Arazi analizi

•         1.Toprak tipi, derinliği,
•         2.Besin maddeleri,
•         3.PH,
•         4.Toprak yapısı,
•         5.Su tutma kapasitesi
•         6.Toprak işleme (zaman/alet),
•         7.Drenaj,
•         8.Önceki ürünler,
•         9.Rotasyon,
•         10.Toprak kökenli hastalık ve zararlılar,
•         11.Muhtemel yabancı otlar.

3.2 İklim Özellikleri

1.Gün uzunluğu,
2.Işık yoğunluğu,
3.Donlar,
4.Sıcaklık (toprak ve hava/ min, max., ve ort.),
5.Yağış (miktar, zaman ve dağılım).

3.3. İşletme Durumu

1.Ailenin işgücü,
2.Mevsimlik işgücü (miktar ve eğitim).

3.4. Altyapı

1.Binalar,
2.Alet-ekipman,
3.Tohum temizleme,
4.Paketleme tesisi vb.

3.5 Hayvan Varlığı

1.Barınak kapasitesi ve koşulları,
2.Cins ve ırlar (sayı, yaş vb.),
3.Mera alanı.

3.6.Gelişme Koşulları

1.Uygulamalar,
2.Tohum ekimi, çıkış,
3.yabancı ot (türler ve yoğunluğu),
4.Hastalık/zararlılar,
5.Nadas,
6.Toprak azotu,
7.Kuru madde üretimi,
8.Verim,
9.Su kullanım etkinliği.

3.7.Pazarlama 

1.Pazara uzaklık,
2.Pazara hazırlama (işleme, paketleme vb uygulamalar),
3.Dağıtım olanakları
4.Anlaşmalı üretim.

4. İşletme Alanının Planlanması

1.Hayvan varlığı,
2.Yem bitkileri üretimi,
3.Pazar istekleri,
4.İşgücü olanakları,
5.Ekim nöbeti,
6.Ürünün pazara hazırlanması ve işlenmesi,
7.İşletme atıkları dikkate alınmalıdır.

5. Geçiş Süreci

       Organik teknikler ile üretime başlanmasından elde edilen bitkisel ve/veya hayvansal ürünün organik sertifikası almasına kadar geçen süre olarak tanımlanır.Geçiş sürecindeki ürünler geçiş ürünü olarak değerlendirilir.

        Üreticinin başarılı bir geçiş süreci için başlangıçta iyi bir planlama yapması gerekir. Bu plan, topografya, yöney, ana kaya, toprak özellikleri, erozyon riski, sulama olanakları, iklim özellikleri, bitki gelişmesi (kök ve vegtatif), zararlı ve hastalık riskleri, maliyetler, işgücü ve pazar olanağının araştırılması konularını kapar.Geçiş süresi tek yıllık bitkilerde 2 yıl, çok yıllık bitkilerde ise 3 yıldır. Tek yıllıklarda ekim tarihi, çok yıllıklarda hasat tarihi göz önüne alınır. Geçiş sürecindeki ürünler geçiş ürünü olarak değerlendirilir. Geçiş ürünü Organik Tarım Geçiş Ürünüdür” etiketiyle pazarlanabilir, organik olarak pazarlanamaz. Kontrol ve/veya Sertifikasyon Kuruluşu, geçiş sürecini uzatabilir veya kısaltabilir. Ancak kısaltma veya uzatma gerekli sürenin yarısından fazla olamaz.

        Organik hayvansal üretimde geçiş süreci, üretime başlanmasından ürünün organik olarak kabul edilmesine kadar geçen süredir. Diğer bir ifadeyle, bu süreç, konvansiyonel hayvansal ürünün organik hayvansal ürüne dönüşüm periyodudur.

         Müteşebbis sözleşme yaptığı KSK ya organik üretimle ilgili istediği tüm bilgi ve belgeleri vermek, her aşamanın kontrolünün yapılabilmesi için işletmenin organik üretimle ilgili her birimini açmak zorundadır.

       KSK üretim birimini istediği anda denetler. KSK,bitkisel,hayvansal ürünler ile su ürünleri üretimi yapan, orman alanları ve doğadan ürün toplayan, işleyen, ambalajlayan, depolayan, pazarlayan,sözleşme yaptığı geçiş sürecindeki veya bu süreci tamamlamış müteşebbislere ait her türlü bilgiyi kontrol eder, kayıt altına alır. Bu bilgileri gereği için Komiteye bildirir.

1-Müteşebbise dair bütün bilgiler
2- İşletmeye dair bütün bilgiler
3- Kontrollere dair bütün bilgiler
4-Sertifikasyona dair bütün bilgiler
5- İhlal ve ihtilaflara dair bütün bilgiler
6- Gıda siciline dair bütün bilgiler

Organik gıda ve girdi üretecek, iç Pazar ve dış pazarda pazarlayacak müteşebbis ;
•         1- İhracatta, KKGM “Gıda Güvenlik ve Gıda Sağlık Sertifikası”
•         2- İthalatta, Dış Ticaret Müsteşarlığından “İthalat Lisans Belgesi”, KKGM “Gıda Sağlık Sertifikası”
•         3- KKGM “Gıda Sicili” ve “Üretim İzni”
•         4- KSK “İthalat ve/veya İhracat Sertifikası”
•         5- Gıda ve yem için KKGM ve TÜGEM “Ürün Yurtiçi Dolaşım Belgesi”
•         6- Gübre ve toprak iyileştiriciler TÜGEM den Lisans Belgesini alır.
•         Yukarıda gerekli belgelerin temininden sonra müteşebbis,organik girdi veya girdinin sertifikalandırılması için bir KSK ile sözleşme yapar.
•         KSK, gerekli kontrolleri müteakiben, organik gıda veya girdinin gelmiş olduğu aşamayı gösteren sertifikayı düzenler ve müteşebbise verir.Böylece organik tarıma geçiş tamamlanmış olur.

     Tarım ve köyişleri bakanlığı tarafından yetkilendirilen organik tarım kontrol ve sertifikasyon kuruluşları
     Organik (ekolojik, biyolojik) tarım ürünleri (bitkisel ve hayvansal ürünler, su ürünleri, tohum, gübre, fide, fidan ve tüm diğer girdiler, gıdalar, vitaminler ve diğer tüm katkı maddeleri ile hammaddesi tarım olan tüm sanayi ürünleri)  üretecek, işleyecek, pazarlayacak, ithal veya ihraç edecek özel veya tüzel kişilerin faaliyette bulunabilmeleri için aşağıda isim ve adresleri verilen, bakanlığımızdan yetki almış kontrol ve sertifikasyon kuruluşlarından biriyle sözleşme yapmaları zorunludur. Gerekli olan sözleşme yapılmadan bu faaliyetlerde bulunulamaz.!!!!